భారత తొలి అంతరిక్ష ఆధారిత సౌర పరిశోధన కేంద్రం ఆదిత్య-ఎల్1 మరో చరిత్రాత్మక విజయాన్ని సాధించింది. సూర్యుడి నుంచి వెలువడే అత్యంత శక్తివంతమైన కరోనల్ మాస్ ఎజెక్షన్‌ల (సీఎంఈ)పై సరికొత్త వివరాలను వెలుగులోకి తెచ్చింది. అంతరిక్ష వాతావరణ అధ్యయనంలో ఈ పరిశోధన ఒక కీలక ముందడుగు అని, దీనివల్ల భూమిపై ఉపగ్రహాలు, కమ్యూనికేషన్ నెట్‌వర్క్‌లకు సౌర తుపానుల నుంచి ఎదురయ్యే ముప్పును మరింత కచ్చితంగా అంచనా వేయవచ్చని కేంద్ర సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ మంగళవారం ఒక ప్రకటనలో వెల్లడించింది.
ఇప్పటివరకు సౌర జ్వాలలు అన్ని వైపులా ఒకే రీతిలో, సమానంగా విస్తరిస్తాయని శాస్త్రవేత్తలు భావించేవారు. అయితే, ఆదిత్య-ఎల్1 అందించిన డేటా ఈ అంచనాను తప్పని నిరూపించింది. ఈ భారీ సౌర విస్ఫోటనాలు అసమానంగా (asymmetrically) విస్తరిస్తాయని తొలిసారిగా రుజువైంది. సీఎంఈల విస్తరణలోని ఈ తేడాలు, అవి భూమి వైపు ప్రయాణించే వేగాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయని, అంతరిక్ష వాతావరణంలో అలజడులకు కారణమవుతాయని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.
బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ (IIA) పరిశోధకులు ఈ అధ్యయనాన్ని పూర్తి చేశారు. ఇందుకోసం ఆదిత్య-ఎల్1లోని ప్రధాన పేలోడ్ అయిన విజిబుల్ ఎమిషన్ లైన్ కరోనాగ్రాఫ్ (VELC) నుంచి వచ్చిన డేటాను, నాసాకు చెందిన సోలార్ డైనమిక్స్ అబ్జర్వేటరీ (SDO) సమాచారంతో అనుసంధానించారు. అనంతరం 3డీ మోడలింగ్ ద్వారా సీఎంఈ పూర్తి స్వరూపాన్ని, దాని కదలికలను పునర్నిర్మించారు. “సీఎంఈ అసమాన ఆకృతి, సౌరగాలులతో దాని పరస్పర చర్యను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇది దాని వేగాన్ని, చివరకు భూమిని చేరుకునే సమయాన్ని నిర్ధారించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది” అని ఈ అధ్యయన బృందంలోని శాస్త్రవేత్త జయంత్ జోషి తెలిపారు. ఈ పరిశోధన వివరాలు ప్రఖ్యాత ‘ఆస్ట్రోఫిజికల్ జర్నల్ లెటర్స్’లో ప్రచురితమయ్యాయి.
2023 సెప్టెంబర్‌లో ప్రయోగించిన ఆదిత్య-ఎల్1 ఉపగ్రహం, ప్రస్తుతం భూమి నుంచి 15 లక్షల కిలోమీటర్ల దూరంలోని లాగ్రాంజ్ పాయింట్ 1 (L1) వద్ద స్థిరంగా ఉండి సూర్యుడిపై నిరంతర నిఘా కొనసాగిస్తోంది. భవిష్యత్తులో ఇతర సీఎంఈలపైనా ఇదే సాంకేతికతను ఉపయోగించి వాటి గమనాన్ని మరింత కచ్చితంగా అంచనా వేయాలని పరిశోధకులు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ ఇస్రో సాధించిన మరో మైలురాయిగా నిపుణులు అభివర్ణిస్తున్నారు.
