ప్రకృతిలో కొన్ని ప్రాంతాలు చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉంటాయి. కానీ వాటి వెనుక దాగి ఉండే ప్రమాదాలు మాత్రం ఊహించలేం. అలాంటి వింత ప్రదేశమే ఆఫ్రికా దేశం టాంజానియాలోని ‘నాట్రాన్‌’ సరస్సు. దూరం నుంచి చూస్తే ఎర్రటి రంగులో మెరిసే ఈ సరస్సు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది. చుట్టూ గులాబీ రంగు ఫ్లెమింగోలు గుంపులుగా కనిపిస్తాయి. అయితే ఇదే సరస్సులోని నీరు చాలా ప్రమాదకరం. సాధారణ జీవులు ఆ నీటిలోకి వెళ్తే తీవ్రంగా దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. మరి ఇంతటి ప్రమాదకరమైన సరస్సు ఫ్లెమింగోలకు మాత్రం ఎలా సురక్షితమైన నివాసంగా మారింది? నీటిలో చనిపోయిన పక్షులు రాతి బొమ్మల్లా ఎందుకు కనిపిస్తాయి?
అగ్నిపర్వతాల ప్రభావంతో ఏర్పడిన సరస్సు
నాట్రాన్‌ సరస్సు ఉత్తర టాంజానియాలో ఉంది. సుమారు 15 లక్షల ఏళ్ల క్రితం భూగర్భంలో జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, భూమి పొరల్లో వచ్చిన మార్పుల కారణంగా ఈ ప్రాంతంలో సరస్సు ఏర్పడింది. సమీపంలోనే ఒల్‌ డొయిన్యో లెంగాయ్‌ అనే చురుకైన అగ్నిపర్వతం ఉంది. మాసాయి భాషలో దీనికి ‘దేవుడి పర్వతం’ అని అర్థం.
ఈ ప్రాంతంలోని కొండలు, భూగర్భ వేడి నీటి బుగ్గల నుంచి వివిధ లవణాలు, ఖనిజాలు సరస్సులోకి చేరుతుంటాయి. ఇందులో సోడియం కార్బోనేట్‌ వంటి పదార్థాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఈ సరస్సుకు నీరు చేరినా బయటకు వెళ్లే నదులు, కాలువలు లేవు. వచ్చిన నీటిలో ఎక్కువ భాగం ఎండ వేడికి ఆవిరైపోతుంది. దీంతో నీటిలోని లవణాలు, ఖనిజాల సాంద్రత పెరుగుతూ ఉంటుంది.
నీరు అంత ప్రమాదకరంగా ఎందుకు మారింది?
నాట్రాన్‌ సరస్సులోని నీరు సాధారణ నీటిలా ఉండదు. ఇందులో క్షార గుణం చాలా ఎక్కువ. నీటి పీహెచ్‌ స్థాయి సుమారు 10.5 నుంచి 12 వరకు ఉండవచ్చు. అంటే అమ్మోనియా ద్రావణం తరహాలో చర్మం, కళ్లకు హాని కలిగించేంత తీవ్రంగా ఉంటుంది. సరస్సు లోతు కూడా చాలా తక్కువ. ఎండాకాలంలో నీటి ఉష్ణోగ్రత 60 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ వరకు చేరుతుంది.
ఇలాంటి నీటిలోకి అలవాటు లేని జంతువులు దిగితే చర్మం, కళ్లకు తీవ్ర నష్టం కలగవచ్చు. నీటిని తాగినా ప్రమాదమే. అందుకే చాలా జీవులు ఈ సరస్సుకు దూరంగా ఉంటాయి. అయితే సరస్సులోని పరిస్థితులకు అలవాటుపడిన కొన్ని సూక్ష్మజీవులు, ప్రత్యేక జాతి చేపలు మాత్రం అక్కడ జీవించగలుగుతున్నాయి.
పక్షులు రాతి బొమ్మల్లా ఎలా మారుతున్నాయి?
నాట్రాన్‌ సరస్సు గురించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆసక్తి పెరగడానికి ప్రధాన కారణం అక్కడ కనిపించే పక్షులు, గబ్బిలాల మృతదేహాల ఫొటోలు. అవి అచ్చం రాతితో చేసిన బొమ్మల్లా కనిపిస్తాయి. 2013లో ఫొటోగ్రాఫర్‌ నిక్‌ బ్రాండ్‌ తన ‘ఎక్రాస్‌ ద రావేజ్డ్‌ ల్యాండ్‌’ పుస్తకంలో ఈ చిత్రాలను ప్రచురించారు. దీంతో ఈ సరస్సు జంతువులను రాళ్లుగా మార్చేస్తుందనే ప్రచారం మొదలైంది.
కానీ వాస్తవం అది కాదు. సరస్సులో పడిన జీవులు వెంటనే రాళ్లుగా మారిపోవు. ప్రమాదకరమైన నీరు, ఇతర కారణాలతో చనిపోయిన జీవుల మృతదేహాలపై సోడియం కార్బోనేట్‌, ఇతర లవణాలు పేరుకుపోతాయి. అవి మృతదేహాలను గట్టిపరచి, కుళ్లిపోకుండా కొంతకాలం సంరక్షిస్తాయి. ఎండలో తేమ తగ్గడంతో అవి మరింత గట్టిగా మారతాయి. అందుకే రాతి విగ్రహాల్లా కనిపిస్తాయి.
ఈ జీవులు ఎలా చనిపోయాయనే విషయం మాత్రం పూర్తిగా స్పష్టంగా తెలియదు. నీటి ఉపరితలం అద్దంలా మెరవడం వల్ల పక్షులు దాన్ని నేలగా భావించి కిందికి దిగే క్రమంలో ప్రమాదానికి గురై ఉండవచ్చని ఒక అంచనా ఉంది. అయితే దీనికి నిర్ధారిత ఆధారాలు లేవు.
ఎర్రటి రంగుకు కారణం సూక్ష్మజీవులే!
సరస్సు నీరు రక్తం రంగులో కనిపించడానికి కూడా ప్రత్యేక కారణం ఉంది. అధిక లవణాలు, క్షార గుణం ఉన్న నీటిలో జీవించగలిగే సూక్ష్మజీవులు అక్కడ విస్తరిస్తాయి. ముఖ్యంగా హాలోఆర్కియా అనే లవణ ప్రియ సూక్ష్మజీవులు, సైనోబ్యాక్టీరియా ఈ రంగుకు కారణమవుతాయి. వీటిలో ఉండే రంగు పదార్థాల వల్ల నీరు ఎరుపు, గులాబీ ఛాయల్లో కనిపిస్తుంది. నీటి మట్టం, వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి ఈ రంగు మారుతూ ఉంటుంది.
ఫ్లెమింగోలకు మాత్రం ఇదే సురక్షిత ప్రాంతం!
ఇంతటి ప్రమాదకరమైన సరస్సు చిన్న ఫ్లెమింగోలకు మాత్రం అత్యంత కీలకమైన ఆవాసం. తూర్పు ఆఫ్రికాలో వాటి సంతానోత్పత్తికి నాట్రాన్‌ సరస్సు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఈ జాతి పక్షుల్లో దాదాపు 75 శాతం వరకు ఇక్కడే పిల్లలను పొదుగుతాయని అంచనా.
ఈ పక్షులు సరస్సులోని ప్రత్యేక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా జీవించగలవు. వాటి కాళ్లపై ఉండే గట్టి చర్మం, పొలుసులు నీటిలోని లవణాల ప్రభావం నుంచి కొంత రక్షణ కల్పిస్తాయి. సరస్సులో పెరిగే సైనోబ్యాక్టీరియాను ఇవి ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. ఆ సూక్ష్మజీవుల్లోని రంగు పదార్థాలే వాటి ఈకలకు గులాబీ రంగును ఇస్తాయి.
ఎండాకాలంలో సరస్సులో నీరు తగ్గినప్పుడు ఏర్పడే ఉప్పు మైదానాల్లో ఇవి గూళ్లు కట్టుకుంటాయి. నీటిలోని ప్రమాదకర పరిస్థితుల కారణంగా చాలా మాంసాహార జంతువులు అక్కడికి రావు. దీంతో గుడ్లు, పిల్లలకు కొంతవరకు రక్షణ లభిస్తుంది. అయితే ఫ్లెమింగోలు కూడా పూర్తిగా ప్రమాదం నుంచి బయటపడినట్లు కాదు. నీటి మట్టం, ఉష్ణోగ్రత, క్షార గుణంలో వచ్చే మార్పులు వాటికీ ముప్పు కలిగించవచ్చు.
ప్రకృతిలోని విచిత్రమైన సమతుల్యత
నాట్రాన్‌ సరస్సు ఒకవైపు కొన్ని జీవులకు ప్రమాదకరంగా ఉంటే.. మరోవైపు ప్రత్యేక జీవజాతుల మనుగడకు కీలకంగా నిలుస్తోంది. ఇతర జంతువులు తట్టుకోలేని పరిస్థితుల్లో ఫ్లెమింగోలు అక్కడ సంతానోత్పత్తి చేసుకుంటున్నాయి. వాటికి ఆహారమయ్యే సూక్ష్మజీవులు కూడా అదే నీటిలో వృద్ధి చెందుతున్నాయి. అందుకే నాట్రాన్‌ సరస్సును కేవలం ‘మృత్యు సరస్సు’గా చూడలేం. అది ప్రకృతిలో జీవులు తమ పరిసరాలకు ఎలా అలవాటుపడి మనుగడ సాగిస్తాయో చూపించే అరుదైన ఉదాహరణ.
